تحلیلی بر شرایط فعلی لیبی

از زمانی که حکومت دیکتاتوری معمر قذافی در لیبی در سال 1390 به دست شورشیان و با کمک نیروهای ناتو سرنگون شد، هرج و مرج این کشور را فرا گرفته است.

به منظور بررسی بیشتر این موضوع، ایرآفریقا در گزارشی به تحلیل شرایط فعلی لیبی از نظر سیاسی و اقتصادی پرداخته است.

 

لیبی از نظر سیاسی در چه وضعیتی قرار دارد؟

در حال حاضر دو مجلس رسمی و در مجموع سه نهاد حکومتی در لیبی وجود دارد:

  • کنگره ملی پیشین در طرابلس: این کنگره متشکل از اعضای مجلس قبلی لیبی است. اعضای این کنگره را بیشتر اسلامگرایان و افراد مذهبی تشکیل می‌دهند. این کنگره که در میان بقیه معتبرترین مجلس محسوب می‌شده به دلیل اتمام زمان و عدم برگزاری انتخابات جدید اعتبار خود را از دست داده است.
  • کنگره ملی جدید در طُبـرُق: در سال 2014 انتخاباتی برای تعیین اعضای جدید مجلس برگزار شد، اما به دلیل مشکلات داخلی تعداد شرکت‌کنندگان در این انتخابات بسیار کم بود و به همین دلیل این مجلس نیز فاقد اعتبار است.
  • دولت وحدت ملی: این دولت سال گذشته با میانجی‌گری سازمان ملل پس از امضای توافق‌نامه‌ای سیاسی و با هدف جایگزینی دو نهاد حکومتی قبلی شکل گرفت و ریاست آن به فائز السراج سپرده شد. اما به دلیل وجود نگرانی در مورد دخالت قدرت‌های غربی در امور این دولت، مردم هنوز آن را به رسمیت نمی‌شناسند و بنابراین این دولت نیز اعتبار لازم را ندارد.
    بنابراین لیبی در حال حاضر مجلس و دولت واحدی ندارد و هر سه گروه فوق در تصمیم‌گیری‌های این کشور دخیل هستند.

در تصویر زیر نواحی تحت پوشش هر یک از دولت‌های لیبی نمایش داده شده است:

libya

  • بخش‌های قرمز رنگ در اختیار کنگره ملی جدید طُبـرُق قرار دارد.
  • بخش‌های سبز رنگ در اختیار دولت وحدت ملی قرار دارد.
  • بخش‌های آبی رنگ مربوط به تأسیسات نفتی است.
  • بخش‌های زرد رنگ نیز مربوط به بومیان صحرانشین لیبی است.

این کشور نفت‌خیز با امکانات بهداشتی و آموزشی رایگان روزگاری یکی از بالاترین استانداردهای زندگی را در آفریقا داشت، اما اکنون پس از گذشت پنج سال از جنگ داخلی لیبی، این کشور با بحران مالی روبرو شده است. همچنین این آشفتگی‌ها باعث شد که پای گروهک تروریستی داعش نیز به این کشور باز شود.

 

وضعیت داعش در لیبی چگونه است؟

تا هفته گذشته شهر «سرت» در محاصره نیروهای داعشی بود. داعش اوایل سال 2015 شهر سرت را اشغال، و تعداد زیادی تروریست خارجی را در این شهر مستقر کرده بود. این شهر که محل تولد قذافی است، تبدیل به پناهگاهی امن برای تروریست‌های داعشی شده بود که به راحتی در آن نیروهای خود را آموزش می‌دادند و حمله‌هایشان را برنامه‌ریزی می‌کردند. اما خوشبختانه روز شنبه فائز السراج نخست وزیر دولت وحدت ملی لیبی اعلام کرد: شهر سرت از سیطرۀ داعش آزاد شد.

اوضاع لیبی تا چه اندازه بد است؟

در لیبی قدرت در دست شبه نظامیان بی‌شماریست که در این کشور مستقر شده‌اند. در طول مدت شورش لیبی، هرکسی می‌توانست با یک اسلحه اظهار قدرت کند، به همین دلیل گروه‌های شبه نظامی بسیاری در این کشور شکل گرفتند. شنیده‌ها حاکی از آن است که تعداد این گروه‌های مسلح بیش از 1700 گروه است.

انگلستان و فرانسه نیز نیروهای ویژه خود را در ایالت‌های شمال آفریقا مستقر کرده‌اند اما این نیروها به صورت سری عملیات خود را انجام می دهند. اگرچه به نظر می‌رسد دولت جدید با حضور این نیروها در خاک لیبی مخالف است.

 

گروهک‌های شبه نظامی فعال در لیبی کدامند؟

شرق و مرکز لیبی:

  • ژنرال خلیفه حفتر که نقش مهمی در سیاست لیبی ایفا می‌کند و رهبری ارتش ملی لیبی را بر عهده دارد. این ارتش از واحد های نظامی قبلی و شبه نظامیان وفادار به آنها تشکیل شده است. حفتر یکی از مخالفان اصلی شبه نظامیان اسلامگراست و از دولت طبرق حمایت می‌کند. گفته می‌شود که وی فعالیت های نظامی هماهنگی با مصر و فرانسه دارد.
  • مجلس شورای انقلابی بنغازی گروهی اسلامگراست و شامل مجموعه‌ای از مبارزان افراطی است، کسانی که با داعش بیعت کردند. برخی از اعضای گروه انصارالشریعه نیز در این گروه هستند، گروهی که به کشتن کریستوفر استیونز، سفیر آمریکا در بنغازی متهم شده‌ بودند. تمامی این افراد دلایل مشترکی برای مبارزه علیه ژنرال حفتر دارند.
  • گروهک تروریستی داعش که مقر اصلی‌شان شهر سرت بوده و بیشتر از فراریان و مبارزان خارجی تشکیل شده است. شورای اسلامی جوانان مهم‌ترین گروه وابسته به داعش محسوب می‌شود.

غرب لیبی:

  • گروه دیگری نیز در غرب لیبی وجود دارد که به نام «طلوع لیبی» شناخته می‌شود. این گروه که از شبه نظامیان اسلامگرا تشکیل شده است تابستان دو سال پیش به فرودگاه بین‌المللی طرابلس حمله کرد و بخش‌های زیادی از این شهر را که پایتخت لیبی است، تصرف کرد. این گروه به بخش‌های کوچکتری تقسیم شده است که هر کدام از جناحی خاص پشتیبانی می‌کنند. برخی از آنان طرفدار دولت وحدت ملی هستند، ولی مشخص نیست که باقی آنان از چه جناحی حمایت می‌کنند. برخی از این شبه نظامیان عملیات‌های گسترده‌ای علیه داعش در شهر سرت انجام داده‌اند.

زندگی روزمره در لیبی چگونه است؟

تولید نفت در لیبی متوقف شده است، بانک‌ها از پول خالی شده‌اند و دارو در بیمارستان‌ها رو به اتمام است. حدود 400 هزار نفر در لیبی مجبور به تغییر مکان زندگی‌شان شده‌اند و به طور کلی هرج و مرج کشور را فرا گرفته است. شاید این موضوع برای بسیاری از مردم جهان خبر تازه‌ای نباشد اما مردم لیبی انتظار داشتند که وضعیت کشورشان تا حالا بهتر شده باشد.

یک سال از امضای توافق‌نامه سیاسی سازمان ملل می‌گذرد اما جناح‌های مختلف لیبی هنوز با یکدیگر درگیر هستند و نظام متحدی میان آنان شکل نگرفته است.

وضعیت آینده لیبی در جامعه جهانی به چه صورت خواهد بود ؟

مسلماً غرب برای ورود و بهره‌برداری از منابع نفتی لیبی حتی قبل از مداخله ناتو(برای سرنگونی قذافی)، برنامه‌ریزی کرده بود. جنگ و طولانی شدن درگیری‌ها باعث از بین رفتن بسیاری از زیرساخت‌های این کشور از جمله زیرساخت‌های نفتی و پالایشگاه‌ها و تعطیلی و خرابی چاه‌های نفت این کشور شده است. همچنین تا بازگشت ثبات و شکل‌گیری یک دولت واحد در لیبی، حداقل چندین ماه زمان نیاز است. غربی‌ها از همین الان به فکر افزایش تولید نفت لیبی در سال‌های آینده هستند. به عنوان نمونه شرکت‌های نفتی «اِنی» ایتالیا و «بی‌پی» انگلستان آمادگی خود را برای بازسازی پالایشگاه‌ها و کمک به افزایش تولید نفت این کشور اعلام کرده‌اند. باید توجه داشت که این درآمد نفتی دوجانبه است. از یک سو غرب و بخصوص ایتالیا به نفت لیبی وابسته است، و از سوی دیگر لیبی نیز به شدت به منابع مالی برای بازسازی خرابی‌ها و نیز حفظ نظم و امنیت نیاز دارد. بنابراین غرب مسلماً بازیگر اصلی عرصه نفت و انرژی لیبی خواهد بود و روسیه و چین با توجه به اینکه در دوران درگیری‌ها چندان کمکی به دولت لیبی نکرده‌اند، حضور کم‌رنگ‌تری خواهند داشت.

در حال حاضر منافع روسیه در گرو قراردادهایی است که از مدت‌ها قبل در حوزه دفاعی و توسعه حمل و نقل ریلی منعقد کرده است، اما در تلاش است تا در آینده لیبی نیز نقش مهم‌تری داشته باشد.

برخی کارشناسان معتقدند که دولت ترامپ علاقه زیادی به مداخله در امور لیبی نخواهد داشت چرا که وی بارها در سخنرانی‌هایش اذعان داشته است که آمریکا برایش در اولویت قرار دارد. از طرفی این نظریه نیز وجود دارد که اگرچه ایالات متحده هم‌اکنون تمایلی به حضور مستقیم در لیبی ندارد و تلاش می‌کند در بازی دوگانه خود نظاره‌گر باشد، اما نیم‌نگاهی نیز به جریان ژنرال حفتر دارد و سعی دارد با بررسی اوضاع ببیند تا چه حد می‌تواند در این جریان پیروز میدان باشد و در آن زمان تصمیم خود را علنی کند. همین موضوع در مورد اروپا نیز صدق می‌کند، در واقع اروپاییان (خصوصاً ایتالیا و فرانسه) تمایل به حضور مستقیم در اوضاع لیبی نداشته و سعی دارند این نقش را به همسایگان لیبی واگذار نموده و با حمایت از همسایگان این کشور اهداف مورد نظر خود را محقق سازند.

ایران در رابطه با لیبی چه موضعی دارد؟

سفیر ایران در لیبی در مصاحبه‌ای اعلام کرد: سازمان ملل و همه کشورهای دنیا دولت سراج را به رسمیت شناختند، اما ما گفتیم طبق همان قاعده و قانون سازمان ملل و قرارداد صلح باید پارلمان به این دولت رای اعتماد بدهد و این در همه جای دنیا معمول است و ما به رسمیت شناختن این دولت را به بعد از تایید پارلمان لیبی موکول کردیم.

اکبری ادامه داد: ما از چارچوب‌های بین‌المللی خارج نشده‌ایم، اگر چه از ابتدا معتقد بودیم که مذاکرات صلح لیبی که دو سال به طول انجامید به نتیجه‌ای نمی‌رسد. با این حال همه کشورها از این مذاکرات حمایت کردند، ما مخالفت نکردیم بلکه سکوت کردیم تا زمانی که مردم لیبی اعلام رضایت کنند و سپس ما اعلام حمایت کنیم.

وی تصریح کرد: ایران همواره معتقد بوده‌ که باید جنگ در لیبی متوقف، اقتصاد لیبی فعال و مذاکرات لیبیایی‌ها آغاز شود، زیرا لیبی تمام شاخص‌های مورد نیاز برای تشکیل حکومت مستقل را دارد.

منابع: فارین افیرز، بی بی سی، العالم، رویترز، گاردین، خبرگزاری فرانسه، مرکز بین المللی مطالعات صلح، افکار نیوز

پاسخ بدهید